واجب عقلي مصلحتهاى مترتّب بر واجبات شرعي است وواجبات شرعي براي رسيدن به واجب عقلي ؛ يعنى آن مصالح تشريع شده‌اند . بنابر اين ، وجوب واجبات شرعي ، لطف است ؛ بدين معنا كه بنده را به واجب عقلي نزديك مىكند ؛ چه اينكه واجب شرعي مقدمهء حصول واجب عقلي است ؛ بلكه قوام واجب شرعي به واجب عقلي است ودر حقيقت ، آن متعلق امر است . بنابر اين ، امر به نماز در حقيقت امر به اجتناب از فحشا ومنكر است وبا نمازگزاردن ، ترك آن دو تحقق مىيابد . 2 . لطف بودن واجبات شرعي به معناى آمادگى پيدا كردن نفس براي صدور واجبات عقلي ، مانند شكر مُنعم از أو است . بنابر اين ، بدون انجام دادن واجبات شرعي ، زمينه براي صدور واجبات عقلي از نفس فرآهم نمىشود . بنابر معناى نخست ، عمل به واجبات شرعي ، عمل به واجبات عقلي است ؛ بدين معنا كه انجام دادن واجبات شرعي عين انجام دادن واجبات عقلي است ؛ اما بنابر معناى دوم ، واجبات شرعي زمينهء صدور واجب عقلي از نفس را فرآهم مىكند . بنابر اين ، علت غايى واجب شرعي ، واجب عقلي است . برخى ، معناى دوم را صحيح دانسته‌اند . 1 تطبيق قاعده : در اينكه در نيّت ، قصد وجه وجوب لازم است يا نه ، اختلاف مىباشد . بر اعتبار آن به قاعدهء ياد شده استدلال كرده‌اند ؛ زيرا وجه وجوب ، عبارت است از مصلحت موجود در عمل عبادي واجب - كه سبب ايجاب آن شده است - وآن ، واجب عقلي است واز آنجا كه واجبات شرعي الطاف در واجبات عقلي است ، امتثال امر به نماز - به عنوان مثال - متوقف بر نيّت مأمورٌبه ( متعلق امر ) به انگيزهء وجه وجوب آن است . 2 مستند قاعده : مستند قاعدهء ياد شده قاعده لطف است . 3 قاعدهء وجوب دفع ضرر محتمل قاعدهء وجوب دفع ضرر مُحتَمَل : از قواعد كاربردى در فقه .

--> ( 1 ) . مصباح الهدى 3 / 442 - 443 ؛ ذخيرة العقبى 6 / 164 ( 2 ) . جامع المقاصد 1 / 200 - 202 ؛ ذخيرة العقبى 6 / 165 ( 3 ) . كشف المراد / 470 - 471 .